Ályktun um skóla- og fræðslumál

1. Ný lög um menntun sem samþykkt voru á Alþingi nú á vordögum marka tímamót í skólaþróun. Lögin færa nemendum, foreldrum, kennurum, skólastjórnendum, sveitarstjórnum og aðilum atvinnulífsins aukin áhrif og frelsi. Ný menntastefna endurspeglar grundvallarsjónarmið sjálfstæðisstefnunnar, sveigjanleika, fjölbreytni, ábyrgð og valfrelsi og þá grunnreglu að kerfið á að þjóna einstaklingnum en ekki einstaklingurinn kerfinu.
2. Sjálfstæðisflokkurinn leggur áherslu á að skólamál njóti forgangs á tímum þrenginga og aðhalds. Landsfundur vill tryggja greiðan aðgang að öllum skólastigum og tryggja að þar sé menntun fjölbreytt og í hæsta gæðaflokki. Verkefni næstu ára er að nýta kosti nýrra rammalaga, losa höft og hefðir, tengja saman skólastig og að auka val nemenda á öllum skólastigum. Landsfundur telur mikilvægt að Sjálfstæðisflokkurinn vinni af fullum krafti að innleiðingu nýrra laga og leggi sitt af mörkum til að tryggja að umbætur komi sem fyrst til framkvæmda. Eitt mikilvægasta verkefnið í þessu sambandi er að auka fjölbreytni og sveigjanleika vinnufyrirkomulags í takt við ný lög.

Árangur og fjölbreytileiki

3. Brýnt er að ná fram raunverulegri samfellu í námi nemenda milli allra skólastiga. Nemendur eiga að hafa kost á að dýpka nám sitt á þeim sviðum sem þeir kjósa. Í nýjum lögum er nú heimild fyrir sam­rekstri skóla og skólastiga sem býður upp á fjölbreytta valkosti, t.d. með samrekstri grunnskóla og tónlistar­skóla.
4. Menntasamfélagið á í auknum mæli að aðstoða nemendur við að þroska og uppgöva hæfileika sína, efla færni þeirra og stuðla að vellíðan. Fjölbreytni í kennsluháttum, skólastarfi og rekstrarumhverfi er lykillinn að því að nemendur fái notið styrkleika sinna.
5. Í áratugi hefur verið stefnt að því að færa menntastefnuna frá stífum römmum og samræmdum náms­kostum til einstaklingsmiðaðra kennsluhátta og sveigjanlegri námshraða. Brýnt er að meta árangur síð­ustu áratuga til að tryggja skilvirkni og hagkvæmni, enda tryggja há fjárframlög til menntamála ekki árangur ein og sér.
6. Margir og ólíkir aðilar bera ábyrgð á gæðum skólastarfs. Mikilvægt er að þessir aðilar setji fram vænt­ingar sínar til gæðamála og fylgi þeim eftir. Ef stuðla á að fjölbreytileika og valfrelsi fyrir nem­endur í námstilhögun sinni, frelsi kennara í mótun skólastarfs, nemenda og foreldra í vali á skólum og sveitarstjórna í tilhögun skólastarfs er ekki hægt að leggja sama mælikvarða á alla. Námsmat þarf að vera fjölbreytt, þannig að það nái til ólíkrar þekkingar, kunnáttu og færni. Samt sem áður verða að vera til staðar á öllum stigum samræmdir mælikvarðar til viðmiðunar fyrir skólayfirvöld svo hægt sé að meta árangur skóla og skólastiga. Eftir breytingar á samræmdum prófum þarf framhaldsskólinn að skil­greina inntökuviðmið sín til að tryggja jöfn tækifæri nemenda að framhaldsskólanum.
7. Lenging kennaranáms er nú orðin að veruleika. Sjálfstæðismenn eiga nú að sam­ein­ast um að búa til starfsmatskerfi í samstarfi við kennarastéttina sem tengir saman fagmennsku og árangur við launakjör. Í því samhengi er mikilvægt að árétta að frelsi ríki hjá kennurum um val á stéttar- og fag­félagi. Auka þarf sveigjanleika skólastjórnenda til að geta valið starfsmenn eftir hæfni og árangri og umbunað þeim.
8. Mikilvægt er að nemendur hafi raunverulegt val um skóla. Í samræmi við þá grundvallarreglu að fé fylgi nemanda á öllum skólastigum áréttar landsfundur að engu skipti hvort það fari til opinberra aðila, einkaaðila eða til heimilisins sjálfs. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins styður framgang sjálfstætt rekinna skóla.   Landsfundur hvetur til umræðu um hvort taka eigi upp fræðsluskyldu í stað skólaskyldu. Landsfundur telur mikilvægt að lög og rammar hindri ekki framþróun og hagræði í kennsluháttum og tryggi að heimakennsla verði framkvæmanleg.
9. Landsndsfundur leggur áherslu á mikilvægi rannsókna á námi og kennslu og að niðurstöður, bæði innlendra og erlendra menntarannsókna, séu nýttar til framþróunar í skólastarfi. Efla þarf kennslu í lestri en lestrarfærni er undirstaða almennrar menntunar sem og virkrar þátttöku í lýðræðis- og upplýsingasamfélagi. Koma þarf til móts við ólíkar þarfir kynja í námi sérstaklega með drengi í huga og reyna að sporna við brottfalli úr námi.

Mótunarskeið í leik-, grunn- og framhaldsskólum

10. Í skólum fer fram mikilvægt mótunarskeið þar sem nemandi býr sig undir að vera þátttakandi samfélagi. Þrosk­andi leikir, félagsfærni og menntun eru grunnþættir náms í leik- og grunnskóla. Í lok grunnskóla og við upphaf framhaldsskóla er mikilvægt að undirbúa börn og unglinga frekar undir það að vera þátttakendur í samfélaginu með því að efla kennslu um grunnatriði persónulegra fjármála, skyldur, siðferði og réttindi þegna í lýðræðisþjóðfélagi og helstu atriði lýðræðis. Sjálfstæðis­flokkurinn leggur áherslu á fyrirbyggjandi aðgerðir með sem fjölbreyttustu formi, m.a. með náms- og starfsráðgjöf, til að sporna gegn því að nemendur hverfi frá námi á síðari stigum grunnskóla og fyrri stigum framhaldsskóla. Mikilvægt er að sveitarfélög, skólasamfélagið, íþróttafélög, tónlistarskólar og aðrir tómstundaaðilar vinni náið saman og markvisst að samræmingu skóladags og  tómstundatíma með það að leiðarljósi að auka samverutíma barna og foreldra.

Framhaldsskóli og fullorðinsfræðsla

11. Nám alla ævi er stór þáttur í að efla hæfni fólks til atvinnuþátttöku, félagslega færni og persónulegan þroska. Fagna ber nýjum lögum um framhaldsskóla þar sem fræðsluskylda er skilgreind til 18 ára aldurs. Í nýjum lögum um framhaldsskóla skapast forsendur fyrir miklum breytingum á framhalds­skól­um landsins. Ráðgjöf og stuðningur við nemendur er efldur. Gert er ráð fyrir stofnun foreldraráða við skóla og framhaldsskólum er veitt frelsi til að þróa námsbrautir sem byggjast á sérstöðu þeirra og styrkleika. Stúdentspróf á bóknáms- og verknámsbrautum er orðið jafngilt.  Leggja þarf sérstaka áherslu á verkmennta-, tækni- og raungreinar á öllum skólastigum og tryggja hag og stöðu nemanda í iðn-, verk- og starfsnámi, m.a. með auknum tækifærum til vinnustaðanáms.
12. Meðal helstu áskorana 21. aldarinnar er hin aukna þörf fyrir sköpunarkraft og ímyndunarafl í sam­félög­um sem í vaxandi mæli eru fjölþjóðleg. Listnám þarf að efla, svo og skapandi starf á öllum skólastigum. Nauðsynlegt er að veita ungu fólki tækifæri og rými til listnáms, s.s. í gegnum þver­fag­legar námsbrautir, nám í einstaka listgreinum og nýta listgreinar sem kennsluaðferð í öðrum greinum.

Háskólar til framtíðar

13. Háskólar landsins hafa aldrei verið með fjölbreyttara námsframboð og meiri metnað í rannsóknum. Mikilvægt er að stjórnkerfi háskólanna sé sveigjanlegt, meira skilvirkt og gegnsætt og að yfirvöld styðji við vísinda- og fræðastörf. Tryggja þarf að rannsóknir standist alþjóðleg gæða­viðmið og að nemendur geti treyst því að nám þeirra sé samkeppnishæft á alþjóðavettvangi. Lands­fundur leggur áherslu á gagnvirkt samband skóla, atvinnufyrirtækja, sjálfstæðra rannsóknastofnana og erlendra sem innlendra háskóla til að miðla þekkingu og rannsóknum til samfélagsins. Í litlu sam­félagi verður slíkt samstarf enn mikilvægara. Áfram er mikilvægt að lánastofnanir veiti lán fyrir skóla­gjöldum. Stúdentar skulu taka aukinn þátt í kostnaði við nám sitt, enda er nám fjárfesting fyrir samfélagið ekki síður en einstaklinginn.
14. Breyttar aðstæður á vinnumarkaði valda aukinni ásókn í háskólanám innanlands. Íslenskir háskólar verða að geta boðið grunn- og framhaldsnám sem stenst alþjóðlegar gæðakröfur og þurfa í því skyni að halda nánum tengslum við erlenda háskóla með nemenda- og kennaraskiptum. Íslenskir nemar verða einnig að geta stundað nám erlendis til að tryggja fjölbreytta hæfni á vinnumarkaði og í vísind­um.
    Landsfundur telur mikilvægt að:
    • Styðja við hagnýtar háskólarannsóknir og kennslu í nýsköpunarfræðum og koma niðurstöðum þekkingarsköpunar hratt og örugglega í notkun.
    • Hlúa að velferð þjóðarinnar með öflugum rannsóknum í þágu íslenskrar menningar, þjóðlífs, heilbrigðis og umhverfis.
    • Beina rannsóknastarfsemi ríkisins í háskólaumhverfi með flutningi opinberra rannsóknastofnana í vísindagarða og útboði verkefna til háskóla og fyrirtækja.
    • Auðvelda erlendum vísindamönnum að hefja störf hér á landi.
15. Sjálfstæðisflokkurinn er stoltur af þeim framförum sem hafa orðið á háskólastigi á undanförnum árum. Með einkareknum háskólum hefur verið stigið mjög þarft skref sem ýtir undir metnað í kennslu og kennsluaðferðum í háskólum landsins. Með sama hætti er brýnt að auka vægi sjálfstætt starfandi leik-, grunn- og framhaldsskóla.

Tónlistarkennsla

16. Landsfundur hvetur til þess að tónmenntakennsla í grunnskólum verði efld og að viðeigandi kennaramenntun fyrir tónlistakennara verði til staðar í landinu.  Mikilvægt er að ríki og sveitafélög komi sér saman um kostnaðarskiptingu í rekstri tónlistarskóla þannig að ríkið greiði kostnað vegna náms á framhaldsskólastigi og þar sem það er metið til eininga í framhaldsskóla. Flýta þarf endurskoðun laga um tónlistarskóla.

Aðgerðir

• Tryggja þarf greiðan aðgang að öllum skólastigum.
• Innleiðing nýrra laga og reglugerða verði í samræmi við áætlanir.
• Veita þarf skólastjórnendum aukinn sveigjanleika varðandi vinnufyrirkomulag og launakjör með það að leiðarljósi að ná markmiðum nýrra laga, árangurstengingu og auknum gæðum skólastarfs.  
• Meta þarf skilvirkni skólastiga og árangur af auknu frelsi skóla.
• Raunfærnimat verði í boði fyrir alla.
• Þverfaglegar brautir bóknáms og starfsnáms verði í boði í framhaldsskólum á sem flestum stöðum á landinu.
• Efla þarf forvarnir og heilsurækt á öllum skólastigum.
• Landsfundur hvetur til samreksturs skólastofnana þar sem það er hagkvæmt.
• Markvisst skal vinna að samræmingu tómstundastarfs og skóla.
• Landsfundur leggst gegn hugmyndum um frekari lengingu skólaskyldu niður á við (5 ára eða yngri).
• Lögð verði aukin áhersla á fræðslu og kynningu á iðn-, verk- og starfsnámi.
• Landsfundur leggur áherslu á að auka listnám á öllum skólastigum.
• Endurskipuleggja þarf lánakerfi og úthlutunarreglur LÍN. Grunnframfærslu námslána þarf að hækka til samræmis við atvinnuleysisbætur sem nú eru um helmingi hærri en mánaðarleg grunnframfærsla.