-
Geir H. Haarde
Ræða Geirs H. Haarde
Formaður Sjálfstæðisflokksins, fundarstjóri, góðir landsfundarmenn, kæru vinir.Ég þakka fyrir að fá tækifæri til þess að ávarpa ykkur hér í dag. Til hamingju með þennan glæsilega fund.
Á landsfundi í mars 2009 gerði ég ykkur ítarlega grein fyrir efnahags- og stjórnmálastöðunni á þeim tíma. Ég fór rækilega yfir orsakir bankahrunsins eins og þær blöstu við mér, það sem mín ríkisstjórn hafði gert til að bregðast við hruninu og hina pólitísku þróun fram að landsfundinum. Ekkert skorti upp á það á þeim fundi að við sjálfstæðismenn gerðum hreint fyrir okkar dyrum gagnvart bankahruninu á grundvelli þess sem þá var vitað. En mikil vitneskja hefur bæst við síðan, m.a. með skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, en einnig fleiri gögnum.
Nú er almennt litið svo á að viðbrögð minnar ríkisstjórnar við bankahruninu hafi verið hárrétt á meðan önnur ríki blæða fyrir rangar ákvarðanir á þessum sama tíma. Martin Wolf, hinn þekkti dálkahöfundur Financial Times sagði á ráðstefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í Hörpu nýlega að viðbrögðin - neyðarlögin - hefðu verið “unbelievably, wonderfully brilliant”, sem sagt ótrúlega, yndislega snilldarleg.
Já, þetta er hraustlega mælt þegar fyrir liggur krafa frá meiri hluta Alþingis um að forsætisráðherrann, sem bar ábyrgð á allri þessari snilld, taki út refsingu á Litla-Hrauni.
Hæstiréttur Íslands hefur nýlega fellt sinn dóm um stjórnskipulegt gildi neyðarlaganna sem ég mælti fyrir á Alþingi í október 2008. Með þeim var tryggt að innlenda bankakerfið gæti starfað áfram án truflunar, séð til þess að risavaxnar erlendar skuldir bankanna lentu ekki á ríkissjóði og þar með almenningi og komið í veg fyrir upplausn í landinu.
Neyðarlögin björguðu miklu og ríkissjóður lenti ekki í vanskilum enda var hann nánast skuldlaus fyrir, ólíkt því sem er í Grikklandi og víðar í Evrópu. En vinstri grænir sáu sér ekki fært að greiða þessum lögum atkvæði.
Góðir fundarmenn, það er deilt um það hvort við hefðum átt að sjá fall bankanna fyrir og bregðast fyrr við þótt slíkar deilur þremur árum síðar hafi lítinn tilgang annan en þann að skemmta skrattanum og eyða skattpeningum í tilefnislaus réttarhöld.
Í nýlegri írskri skýrslu um atburðina á Írlandi árið 2008 segir m.a.: “Það var staðföst skoðun Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans að fyrir utan áhyggjur af lausafé, stæði ekkert fjármálafyrirtæki frammi fyrir neinum meiri háttar undirliggjandi vandamálum né byggi fjármálakerfið sem heild við neina ógnun.”
Annað kom á daginn. Írar súpa nú seyðið af því að hafa tekið rangar ákvarðanir haustið 2008 og ábyrgst skuldir bankanna.
Á áðurnefndri ráðstefnu í Hörpu sagði aðstoðarforstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um stöðuna árið 2008: “Ég vildi óska þess að við hefðum varað íslensk stjórnvöld fyrr við þeirri áhættu sem fólst í því hve bankarnir voru orðnir stórir.”
Já, það hefði vissulega verið hjálplegt því allt fram í september 2008 töluðu flestir þannig að íslensku bankarnir stæðu nokkuð traustum fótum þrátt fyrir mótvind og enginn spáði hruni fjármálakerfisins.
Martin Wolf endursagði ummæli aðstoðarforstjórans á þann veg að Sjóðurinn hefði brugðist í því hlutverki að vara Íslendinga við yfirvofandi hættu.
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerði snemma árs 2011 sérstaka skýrslu um ástæður þess að yfirvofandi heimskreppa árið 2008 skyldi nánast fara fram hjá honum og sparar ekki ákúrur í eigin garð. Þar er Ísland nefnt sem dæmi um misheppnaða spádómsgáfu Sjóðsins.
Mín ríkisstjórn ákvað að ganga til samstarfs við AGS og nokkrar vinaþjóðir haustið 2008. Sú samstarfsáætlun hefur nú runnið sitt skeið á enda og gefist vel að mínum dómi. Steingrímur J. Sigfússon fór háðulegum orðum um þetta samstarf þegar Alþingi samþykkti að ganga til þess. Í lok janúar 2009 sagði hann í sjónvarpsþætti að hann myndi slíta samstarfinu ef hann fengi aðstöðu til. Núna er Steingrímur orðinn besti vinur Sjóðsins á Íslandi og er ekki laust við að þá virðulegu stofnun hafi sett örlítið ofan fyrir vikið.
Góðir sjálfstæðismenn.
Á landsfundinum 2009 fór ég yfir það hvernig ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar hafði strax þá nýtt tímann illa. Þetta hefur komið enn betur í ljós síðan. Flokkarnir sem standa að núverandi ríkisstjórn hafa ekki áhuga á því að stækka kökuna sem er til skiptanna í þjóðfélaginu, þ.e. auka landsframleiðslu með hagvexti. Þeir hafa bara áhuga á að breyta því hvernig kökunni er skipt. Þess vegna hefur okkur miðað grátlega lítið fram á veg. Og þess vegna hefur tugum milljarða verið varið í atvinnuleysisbætur undanfarin ár og fjöldi fólks flutt úr landi.
Ég hélt því fram haustið 2008 að við gætum með öflugri sókn snúið hagkerfinu til betri vegar á rúmlega einu ári á grundvelli samstarfsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég er enn sannfærður um að það hefði verið hægt en það var því miður ekki gert. Þess í stað hefur núverandi ríkisstjórn aukið á óvissu um rekstrarumhverfi fyrirtækja og þar með dregið úr frumkvæði, fjárfestingum og nýráðningum starfsfólks. Jafnframt hefur framtak einstaklinga og fyrirtækja verið drepið niður með skattahækkunum og breyttum skattareglum. Ríkisstjórninni hefur algerlega mistekist að taka á skuldavanda heimilanna og blása lífi í atvinnulífið, sem fyrir lá í upphafi árs 2009 að væru stærstu verkefnin framundan.
Haustið 2008 lágu fyrir spár, m.a. frá AGS, um að landsframleiðsla myndi hrapa um heil 10% á árinu 2009 vegna bankahrunsins. Í reynd varð þetta framleiðsluhrap innan við 7%. Með eðlilegri stjórnarstefnu hefði verið hægt að takmarka hrapið við þá tölu og draga þar með strik í sandinn gagnvart atvinnuleysi og minnkun kaupmáttar. Í staðinn leyfði ríkisstjórnin því að gerast að landsframleiðslan skrapp saman um 3% til viðbótar á árinu 2010. Það þurfti ekki að fara þannig.
Í upphafi tíunda áratugarins féll landsframleiðslan í Finnlandi um 18% vegna óvæntra aðstæðna en Finnar rifu sig upp úr þeim erfiðleikum af undraverðum krafti á skömmum tíma. Auðvitað hefði líka verið hægt að gera það hér. En í staðinn hafa nær tvö ár þegar farið til spillis.
Þess vegna er mikilvægasta verkefnið af öllum í stjórnmálum á Íslandi í dag að koma núverandi ríkisstjórn frá. Burt með hana!
Fjandskapur í garð atvinnulífsins, sem jaðrar við ofstæki, sérstaklega í garð sjávarútvegs og stóriðju, hefur orðið til þess að mikilvæg tækifæri hafa glatast en á báðum þessum sviðum eru mikil sóknarfæri ef skilningsleysi og pólitískir fordómar fá ekki að ráða för. Fólk er væntanlega ekki búið að gleyma því þegar Steingrímur J. Sigfússon stóð ásamt fleirum úr VG fyrir framan Kárahnjúkastíflu árið 2007 skömmu áður en þetta 200 milljarða króna mannvirki var tekið í notkun. Þá sagði hann við fjölmiðlana og steytti hnefann: Réttast væri að láta þessa stíflu standa ónotaða sem minnisvarða um heimsku mannsins.
Heimsku mannsins, já, það er nú það. Nú er boðað nýtt kerfi í svínarækt þar sem talað er um að landbúnaðarráðherrann eigi sjálfur að gefa út í upphafi árs hver þörf landsmanna fyrir svínakjöt verði á því ári og hvað mikið hvert svínabú megi þá framleiða. Engu er líkara en að hann ætli líka að ákveða hvað hver og einn megi borða af svínakjöti svo ársáætlunin gangi upp. Þetta minnir óhuggulega mikið á stjórnarfar sem lognaðist út af í Austur-Evrópu fyrir um 20 árum fólki þar til mikillar blessunar. Hvort á maður að hlæja eða gráta?
Góðu vinir.
Það var ekki röng stefna hjá Sjálfstæðisflokknum að reyna að skapa frjálst, opið markaðskerfi hér á landi eins og gert hafði verið í öllum ríkjum Vestur-Evrópu löngu fyrr og þjóðirnar í Austur-Evrópu þráðu að búa til eftir að þær fengu frelsi. Sú stefna var ekki ástæðan fyrir hruni bankanna. En algerlega opið flæði fjármagns milli landa samhliða alþjóðavæðingunni svokölluðu hafði í sér fólgnar hættur sem hvorki við né aðrir komu auga á. Alþjóðlegir fjármagnsstraumar leita í hverja þá matarholu þar sem ávöxtunar er að vænta eins og við urðum svo illilega fyrir barðinu á. Og svo eru því miður alltaf til staðar aðilar hér sem annars staðar sem tilbúnir eru til að misnota frelsið og fara í kringum reglur. Gleymum því ekki að helsta niðurstaða rannsóknarnefndar Alþingis var sú að ábyrgðarleysi bankanna sjálfra hafi orðið þeim að falli.
Allt þetta er nú vel kunnugt. Og við megum ekki taka undir endalausan söng andstæðinga okkar um að bankahrunið hafi allt verið Sjálfstæðisflokknum og honum einum að kenna. Hverju reiddust þá goðin úti í Evrópu? Hverjum er kreppan þar að kenna? Á kannski líka að kenna Sjálfstæðisflokknum um hana og bæta jafnvel nýjum lið í landsdómsákæruna gegn mér?
Nei, ágætu fundarmenn, núverandi valdhafar bjóða upp á áframhaldandi átök, illindi, ósætti og heift og virðast alls ekki geta risið upp úr sínum pólitísku skotgröfum. Í staðinn er grafið skipulega undan ýmsum grunngildum og grunnstoðum samfélagsins - dómstólunum, lögreglunni, kirkjunni og fleirum - af þeim sem síst skyldi, jafnvel Alþingi sjálfu.
Góðir landsfundarmenn.
Mig langar að víkja nokkrum orðum að landsdómsmáli því sem meiri hluti Alþingis ákvað fyrir rúmu ári að höfða gegn mér. Í máli þessu er krafist refsingar og greiðslu sakarkostnaðar að mati landsdóms en hámarksrefsing samkvæmt lögunum er tveggja ára fangelsi auk sekta. Sakarkostnaður nemur nú þegar tugum milljóna. Er þá ótalinn kostnaðurinn við dómstólinn sjálfan, en ljóst er að heildarkostnaður við málið mun verða hátt í 200 milljónir króna að lágmarki. Um þetta sagði Steingrímur J. með þjósti: Já, réttlætið kostar sitt.
Ég vil geta þess að nokkrir vinir mínir hafa stofnað sérstakt félag til að vera mér fjárhagslegur bakhjarl og opnað vefinn málsvörn.is. Í anddyri Laugardalshallar eru þeir með lítinn upplýsingabás. Ég hvet ykkur til að líta við hjá þeim frammi í anddyri.
Landsdómsmálið er einsdæmi í Íslandssögunni enda hafa ákvæði um þennan dómstól legið ónotuð í lagasafninu frá 1905. Þótt oft hafi verið tekist hart á í íslenskum stjórnmálum hafði engum dottið það í hug að reyna að gera upp í réttarsal pólitísk mál sem kjósendur eiga að útkljá í lýðræðislegum kosningum - klæða pólitík í búning sakamáls og krefjast þungra refsinga.
En hvað sem fólki finnst um slíka framkomu þá er málið engu að síður staðreynd og mjakast áfram innan réttarkerfisins. Landsdómur hefur þegar vísað frá tveimur veigamiklum ákæruliðum af sex en aðalmeðferð málsins með vitnaleiðslum hefst í mars. Gera má ráð fyrir að dómur falli í apríl og mun þá málið og aðdragandi þess hafa tekið tvö og hálft ár úr mínu lífi.
Í öllum réttarríkjum er það grundvallaratriði að ákæruvaldið, sem í þessu tilfelli er Alþingi og saksóknari á þess vegum, sanni sekt hins ákærða. Í þessu máli hefur því hins vegar ítrekað verið haldið fram af aðstandendum þess að það sé bara gott fyrir mig að fara fyrir landsdóm því þá geti ég sannað sakleysi mitt.
Í réttarríkjum er það líka svo, sbr. lög um meðferð sakamála, að ekki má ákæra mann nema líklegra sé að mati ákæruvaldsins að viðkomandi verði sakfelldur fremur en sýknaður.
Sérhverjum alþingismanni sem atkvæði greiddi með ákærunni bar því að fullvissa sig um að meiri líkur væru á sakfellingu en sýknu. Ég fullyrði að á því var mikill misbrestur. Dettur t.d. einhverjum í hug að varaþingmaður fyrir Framsóknarflokkinn sem sat á Alþingi í þrjá daga þegar þetta mál var afgreitt hafi kynnt sér málið út í hörgul? Eða aðrir varamenn? Eða hin tryggu handbendi Steingríms J. sem hugsunarlaust lúta vilja hans í einu og öllu? Eða Samfylkingarliðið sem greiddi atkvæði þvers og kruss til að bjarga eigin fólki?
Nei, þetta var pólitík í huga þessa fólks en ekki lögfræði. Ég fullyrði að margir þingmenn í þessum 33 manna hópi vissu ekki hvað þeir voru að gera. Vissu ekki einu sinni hvaða refsinga var verið að krefjast.
Allt þetta gerir málið í senn hlægilegt og skammarlegt. En í raun er óhuggulegt til þess að hugsa að fólk sem snýr hlutunum svo fullkomlega á haus eða er svona hrikalega illa að sér skuli fara með ákæruvald á Íslandi.
Forsprakkar málsins vissu aftur á móti vel hvað þeir voru að gera og drógu aðra með sér á asnaeyrunum. Atli Gíslason sem bar þessa tillögu fram á Alþingi vissi hvað hann var að gera. Hann rannsakaði ekki málið að neinu gagni og kallaði ekki einu sinni fyrir það fólk sem hann vildi ákæra til að heyra sjónarmið og skýringar þess. Ég var aldrei beðinn um að gefa skýrslu og bregðast við því sem á mig var borið. Þess vegna óðu menn uppi í umræðum um málið á Alþingi með alls kyns fullyrðingar og fásinnu sem ekki fær staðist.
Ég ætla að neita mér um að nefna fleiri úr röðum þeirra þingmanna sem stóðu að þessari lítilmannlegu aðför. Það verða áreiðanlega næg tækifæri til þess síðar. En Atli Gíslason hefur haft góð orð um að hætta á þingi. Það ættu fleiri að íhuga. Það verður aldrei hægt að stýra þessu landi til betri vegar ef á Alþingi situr fólk sem lætur stjórnast af heift og illum vilja, eins og því miður var raunin í þessu máli.
Tilgangur einstakra þingmanna sem samþykktu landsdómsmálið var eflaust misjafn. En margir litu á þetta sem tækifæri til að refsa Sjálfstæðisflokknum svo harkalega að hann biði þess aldrei bætur og var þá mín persóna eflaust aukaatriði. Aðrir, sem töldu sig eiga pólitískra harma að hefna gagnvart mér, vildu koma mér út úr opinberu lífi með þeim hætti að ég myndi ekki framar láta sjá mig á almannafæri.
Eins og þið vitið hefur það ekki tekist og mun ekki takast.
Loks voru það sumir í forystusveit Vinstri grænna, sem treystu því að aðrir flokkar myndu sjá til þess að tillögur um málshöfðun yrðu allar felldar á Alþingi, og þeir gætu þá sagst vera eini flokkurinn sem hefði krafist réttlætis og viljað ganga alla leið með því að ákæra fjóra ráðherra. Allt fór þetta á annan veg, eins og við þekkjum, en fláræði ýmissa í Samfylkingunni verður lengi í minnum haft.
Mér hefur borist til eyrna að einhverjir sem greiddu ákæruskjalinu atkvæði sitt á Alþingi sjái nú eftir því og séu jafnvel miður sín. En enginn slíkur hefur hins vegar stigið fram og sagt þetta opinberlega, sagst hafa hlaupið illilega á sig og beðið mig afsökunar á því. Enn síður hafa slíkir menn flutt tillögu á Alþingi um að afturkalla þessa vitleysu eins og þeim er þó í lófa lagið. Á meðan svo háttar til er allt tal um að menn iðrist gjörða sinna markleysa.
Landsdómsmálið hefur vakið mikla athygli erlendis og ég hef rætt við mikinn fjölda erlendra fjölmiðlamanna. Segja má að ekkert héraðsfréttablað úti í heimi sé svo aumt að það hafi ekki sagt frá þessu máli. Sumir sem lesa bara fyrirsagnir í erlendum blöðum hafa dregið þá ályktun að hinn ákærði - sá sem hér stendur - hljóti annað hvort að vera stórþjófur eða ofbeldismaður af versta tagi. Ráðamenn í öðrum löndum eru yfirleitt ekki ákærðir fyrir annað en eitthvað slíkt.
Ruglingur af þessu tagi hefur orðið til þess að sverta mig persónulega og má vera að það þyki litlu máli skipta.
Hitt er verra þegar málið er haft til marks um það hvernig komið sé fyrir réttarríkinu Íslandi sem sé farið að haga sér eins og ríki þar sem lítt er skeytt um lög og rétt. Þá fellur risastór blettur á land og þjóð. Þannig hefur landsdómsmálinu sums staðar verið líkt við réttarhöldin yfir Júlíu Timochenko fyrrverandi forsætisráðherra Úkraínu. Þar var um að ræða pólitísk réttarhöld af versta tagi.
Ég er þakklátur forystu Sjálfstæðisflokksins fyrir það hvernig hún hélt á spöðunum í landsdómsmálinu. Ekki vantaði frýjuorðin úr ólíklegustu áttum um að flokkurinn mætti ekki skerast úr leik. Mér þótti mjög vænt um hvernig formaður flokksins fjallaði um þetta mál við setningu landsfundarins og viðbrögð fundarmanna - ykkar allra. Ég vil þakka Bjarna Benediktssyni, formanni flokksins, en einnig varaformanni, formanni þingflokks og öllum þingmönnum hans fyrir einarða afstöðu og fyrir að vera sjálfum sér samkvæmir út í gegn.
En, já, það tókst að ýta mér út á hliðarlínuna um hríð, jafnvel tvö til þrjú ár.
Og, já, það tókst að leggja þungar byrðar á mig og mína fjölskyldu.
En það hefur ekki tekist og mun ekki takast á koma mér á knén.
Og það mun ekki takast að knésetja Sjálfstæðisflokkinn. ALDREI.
Ágætu sjálfstæðismenn og aðrir tilheyrendur.
Framtíð Íslands er björt. Við skulum ekki hlusta á neinar úrtölur í því efni. En þá verðum við að bægja frá þeim hættum sem áframhaldandi völd vinstri manna hafa í för með sér. Skynsamleg nýting auðlinda lands og þjóðar með frelsi að leiðarljósi mun tryggja að við verðum áfram auðug þjóð þrátt fyrir áföll undanfarinna ára.
En þá verðum við að nýta tækifærin.
Eins og kórinn söng svo fallega úr ljóði Daviðs Stefánssonar við setningu þessa landsfundar:
“Þeir gjalda best sinn gamla arf,
sem glaðir vinna þrotlaust starf
til vaxtar vorri þjóð,”
Þakka ykkur fyrir.
